مجله لطفی پیانو
پدال‌های پیانو؛ کاربرد واقعی سه پدال (ساستین، سوستنوتو و اونا کوردا)
در یک نگاه: پیانو معمولاً سه پدال دارد که هرکدام صدا را به شکل متفاوتی تغییر می‌دهند. پدال راست صدا را ادامه
در یک نگاه: پیانو معمولاً سه پدال دارد که هرکدام صدا را به شکل متفاوتی تغییر می‌دهند. پدال راست صدا را ادامه می‌دهد، پدال چپ آن را ملایم می‌کند و پدال وسط بسته به نوع پیانو دو عملکرد کاملاً متفاوت دارد. در ادامه کاربرد دقیق هرکدام، تفاوت پدال در پیانو آکوستیک و دیجیتال و اشتباهات رایج را می‌خوانید.
چرا پدال‌ها مهم‌اند؟
خیلی از هنرجوهای مبتدی پدال‌ها را فقط اهرم‌هایی زیر پیانو می‌بینند و مدت‌ها بدون استفاده از آن‌ها می‌نوازند. اما پدال‌ها بخش جدایی‌ناپذیری از بیان موسیقایی هستند؛ آن‌ها رنگ صدا، پیوستگی نت‌ها و حس قطعه را کنترل می‌کنند. درک درست از کاربرد هر پدال، تفاوت بین یک اجرای مکانیکی و یک اجرای زنده و پرحس را می‌سازد. اگر تازه در مسیر یادگیری هستید، مقاله‌ی یادگیری پیانو در بزرگسالی هم می‌تواند کمک‌تان کند.
نگاه کلی به سه پدال پیانو
در یک پیانوی استاندارد، سه پدال از راست به چپ به این ترتیب قرار دارند: پدال ساستین (دمپر)، پدال سوستنوتو (وسط) و پدال اونا کوردا (نرم/چپ). جدول زیر کاربرد هرکدام را در یک نگاه نشان می‌دهد:
| پدال | نام رایج | موقعیت | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|
| پدال ساستین | Sustain / Damper (دمپر) | راست | دمپرها را از روی سیم‌ها بلند می‌کند تا نت‌ها پس از رها شدن کلید هم ادامه پیدا کنند؛ پیوستگی و طنین صدا. پرکاربردترین پدال. |
| پدال سوستنوتو | Sostenuto | وسط | فقط نت‌هایی را که دقیقاً هنگام فشردن پدال نگه داشته‌اید ادامه می‌دهد؛ بقیه‌ی نت‌ها عادی می‌مانند. کاربرد تخصصی‌تر و کمتر رایج. |
| پدال اونا کوردا | Una Corda / Soft (نرم) | چپ | صدا را ملایم‌تر و لطیف‌تر می‌کند و رنگ صدا را تغییر می‌دهد؛ برای بخش‌های آرام و لطیف قطعه. |
۱) پدال ساستین (پدال راست) — مهم‌ترین پدال
پدال ساستین یا دمپر، پرکاربردترین و مهم‌ترین پدال پیانوست. در حالت عادی، به‌محض رها کردن هر کلید، یک «دمپر» روی سیم می‌افتد و صدا را قطع می‌کند. وقتی پدال ساستین را فشار می‌دهید، همه‌ی دمپرها بلند می‌شوند و نت‌ها حتی پس از برداشتن انگشت از کلید، به طنین خود ادامه می‌دهند. نتیجه، صدایی پیوسته، پرطنین و گرم است.
این پدال برای اتصال نرم نت‌ها (لگاتو)، پرکردن فضای صوتی و ایجاد حس عمق به‌کار می‌رود. نکته‌ی مهم این است که استفاده‌ی بیش از حد از آن باعث درهم‌رفتن صداها و «گِل‌آلود» شدن اجرا می‌شود؛ به همین دلیل تعویض به‌موقع پدال (Pedal Change) هم‌زمان با تغییر هارمونی یک مهارت کلیدی است.
۲) پدال اونا کوردا (پدال چپ) — پدال نرم
پدال چپ که «اونا کوردا» یا «پدال نرم» نامیده می‌شود، صدا را ملایم‌تر و لطیف‌تر می‌کند. در پیانوهای رویال (Grand)، این پدال کل مکانیزم را کمی جابه‌جا می‌کند تا چکش‌ها به‌جای سه سیم، تعداد کمتری سیم را بنوازند و در نتیجه صدا آرام‌تر و با رنگی متفاوت شنیده شود. در پیانوهای دیواری (Upright)، این پدال چکش‌ها را به سیم‌ها نزدیک‌تر می‌کند تا شدت ضربه و بلندی صدا کاهش یابد.
از اونا کوردا برای ایجاد حال‌وهوای آرام، رمانتیک و درون‌گرایانه در بخش‌هایی از قطعه استفاده می‌شود؛ تفاوت آن با کم‌کردن صرفِ شدت نواختن، در تغییر «رنگ» صداست، نه فقط بلندی آن.
۳) پدال سوستنوتو (پدال وسط) — پرابهام‌ترین پدال
پدال وسط بیشترین سوءتفاهم را میان هنرجوها ایجاد می‌کند، چون بسته به نوع پیانو دو عملکرد کاملاً متفاوت دارد:
- در پیانوهای رویال و مدل‌های حرفه‌ای: این پدال «سوستنوتو» واقعی است؛ فقط نت‌هایی را که دقیقاً در لحظه‌ی فشردن پدال پایین نگه داشته‌اید ادامه می‌دهد و روی نت‌های بعدی اثری ندارد. کاربردی تخصصی برای نگه‌داشتن یک نت پایه (باس) در حالی‌که ملودی آزادانه اجرا می‌شود.
- در بسیاری از پیانوهای دیواری خانگی: پدال وسط اغلب یک «پدال تمرین» یا Muffler است که یک نوار نمدی بین چکش و سیم قرار می‌دهد و صدا را به‌شدت کم می‌کند؛ ایده‌آل برای تمرین در آپارتمان و ساعات شب بدون مزاحمت برای همسایه‌ها.
تفاوت پدال در پیانو آکوستیک و دیجیتال
در پیانوی آکوستیک، پدال‌ها به‌صورت مکانیکی روی دمپرها، سیم‌ها و چکش‌ها اثر می‌گذارند. در پیانوی دیجیتال، همین عملکردها به‌صورت الکترونیکی شبیه‌سازی می‌شوند. نکته‌ی مهم برای خریداران این است که تعداد و کیفیت پدال در مدل‌های دیجیتال متفاوت است:
- پیانوهای دیجیتال پرتابل (مانند سری P یاماها) معمولاً فقط با یک پدال ساستین ساده عرضه می‌شوند؛ برخی مدل‌ها امکان افزودن مجموعه‌ی سه‌پدالی جداگانه را دارند.
- پیانوهای دیجیتال کابینتی (مانند سری‌های آریوس و کلاوینوا) مجموعه‌ی کامل سه‌پدالی ثابت دارند و پدال ساستین آن‌ها معمولاً از هاف‌پدال (فشردن نیمه برای کنترل دقیق طنین) پشتیبانی می‌کند.
اگر قصد یادگیری جدی و اجرای قطعات کلاسیک را دارید، وجود مجموعه‌ی سه‌پدالی و پشتیبانی از هاف‌پدال یک مزیت واقعی است. برای آشنایی بیشتر با تفاوت‌ها، تفاوت پیانو دیجیتال و کیبورد و بررسی جامع پیانوهای دیجیتال یاماها را مطالعه کنید.
اشتباهات رایج هنرجوها در استفاده از پدال
اشتباه اول و رایج‌ترین آن، نگه‌داشتن دائمی پدال ساستین است که باعث درهم‌رفتن صداها می‌شود؛ پدال باید هم‌زمان با تغییر هارمونی عوض شود. اشتباه دوم، فشردن پدال با پاشنه‌ی بلندشده از زمین است؛ پاشنه باید روی زمین بماند و حرکت از مچ پا انجام شود. اشتباه سوم، استفاده از پدال برای پنهان‌کردن ضعف در اجرای لگاتو با انگشتان است؛ پدال مکمل تکنیک است، نه جایگزین آن. و اشتباه چهارم، بی‌توجهی به پدال چپ و راست و استفاده‌ی صرف از ساستین که تنوع رنگ صدای اجرا را از بین می‌برد.
جمع‌بندی
سه پدال پیانو سه ابزار بیانی متفاوت‌اند: ساستین برای پیوستگی و طنین، اونا کوردا برای لطافت و تغییر رنگ صدا، و سوستنوتو (یا پدال تمرین در پیانوهای دیواری) برای کاربردهای خاص. تسلط بر پدال، به‌ویژه پدال ساستین و تعویض به‌موقع آن، یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که سطح اجرای شما را ارتقا می‌دهد.
اگر در انتخاب پیانویی با پدال مناسب برای سطح و هدف‌تان تردید دارید، کارشناسان لطفی پیانو با مشاوره‌ی رایگان کنار شما هستند.
سوالات متداول
سه پدال پیانو چه نام دارند و هرکدام چه‌کار می‌کنند؟
پدال راست (ساستین/دمپر) صدا را ادامه‌دار می‌کند، پدال چپ (اونا کوردا/نرم) صدا را ملایم‌تر می‌کند، و پدال وسط (سوستنوتو) فقط نت‌های نگه‌داشته‌شده در لحظه‌ی فشردن را ادامه می‌دهد. در بسیاری از پیانوهای دیواری، پدال وسط نقش پدال تمرین (کم‌کردن صدا) را دارد.
پرکاربردترین پدال پیانو کدام است؟
پدال ساستین (پدال راست) پرکاربردترین پدال است و بیشترین نقش را در پیوستگی و طنین صدا دارد؛ مبتدی‌ها معمولاً ابتدا کار با همین پدال را یاد می‌گیرند.
آیا پیانوهای دیجیتال هم سه پدال دارند؟
بستگی به مدل دارد. پیانوهای دیجیتال پرتابل معمولاً یک پدال ساستین دارند، اما مدل‌های کابینتی مانند سری‌های آریوس و کلاوینوا مجموعه‌ی کامل سه‌پدالی دارند. برای انتخاب، راهنمای خرید پیانو دیجیتال را ببینید.
پدال هاف‌پدال (Half-pedaling) چیست؟
هاف‌پدال یعنی فشردن پدال ساستین به‌صورت نیمه، برای کنترل دقیق‌تر میزان طنین. این تکنیک پیشرفته روی پیانوهای آکوستیک و پیانوهای دیجیتال ردهٔ بالا که از پدال پیوسته پشتیبانی می‌کنند، قابل اجراست.
